NotchlineÖlçüler nasıl hesaplanıyor
Rıht yüksekliği, kat yüksekliğinin rıht sayısına bölümüdür. Böylece bütün rıhtlar eşit çıkar: a = H ÷ n. Sayfa, seçtiğiniz yönetmelikte rahat sayılan rıhta en yakın sayıyla başlar, ama yönetmeliğin üst sınırını hiç aşmaz. Türkiye ayarında rahat rıht 170 mm; konut içi asansörsüz merdivende rıht en fazla 16 cm olduğu için sayfa gerekirse rıht sayısını artırır. Rıht sayısını değiştirirseniz bütün ölçüler onunla birlikte değişir.
Basamak genişliği adım kuralından gelir: 2a + b. Türkiye ayarında rahat adım 620 mm, yani 62 cm. PAİY’ye göre 2a + b 60 ile 64 cm arasında kalmalı. Bulunan basamak, yönetmeliğin alt ve üst sınırları içinde tutulur. Merdiven belli bir boya sığmak zorundaysa basamak genişliğini kendiniz yazın.
Yatay boy, basamak genişliği çarpı basamak sayısıdır. Üst kat döşemesi son basamak sayıldığı için basamak sayısı rıht sayısından bir eksiktir. Limon boyu, ilk rıhtın altından son rıhtın üstüne giden düz çizgidir; ustaların çoğu limon boyu deyince bunu kasteder. Yanındaki burun hattı ilk basamak burnundan son buruna ölçülür.
Yönetmelik kontrolü neye bakıyor
Her yönetmelik burada yalnızca sayılardan oluşur: sınır, madde numarası, sürüm. Yönetmelik metninden bir şey kopyalanmaz. Sayfa, yönetmelikte sayısı olan maddelere bakar: rıht, basamak genişliği, adım kuralı, merdiven eğimi, kol yüksekliği ve rıht sayısı; girdiyseniz merdiven genişliği ve basamak burnu. Sonuç ya "Sınırlar içinde" olur ya da sınırın ne kadar dışında kaldığı yazılır. Merdivene onayı sayfa değil, belediye verir.
Türkiye için sayfada Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği 2017 (PAİY), madde 31, konut içi asansörsüz merdiven var: rıht en fazla 16 cm, basamak en az 27 cm, 2a + b 60 ile 64 cm arası. Bazı değerler ikincil kaynaktan alındı ve uygulamada öyle işaretli. Ortak merdiven, asansörlü bina ve kaçış merdiveni uygulamada. Belediyenizin imar yönetmeliği ek kural koyabilir; yürürlükteki kuralları imar müdürlüğüne sorun.
Almanya’nın DIN 18065 değerleri standardın kendisinden değil, sektör özetlerinden alındı ve bu da yazılı. İtalya’da en yüksek rıhtı ve baş yüksekliğini comune, yani belediye belirler.
Teras ve bahçe merdiveni
Yüksekliği teras kaplamasının üstünden merdivenin indiği zemine ya da beton tablaya kadar ölçün. Rıht, basamak ve adım kuralı dışarıda da aynı hesapla çıkar. Dış merdivende hangi kuralların geçerli olduğunu belediyenize sorun.
Çözümlü örnek
Konut içinde bir merdiven, bitmiş döşemeden bitmiş döşemeye 2730 mm. Rahat rıht 170 mm alınırsa 16 rıht çıkar; ama 2730 ÷ 16 = 170,6 mm, PAİY’nin 16 cm sınırının üstünde. Sayfa bu yüzden 18 rıhtla başlar: her biri 152 mm (151,7). Adım kuralından basamak genişliği 317 mm (316,7) çıkar, 2a + b = 620 mm. 17 basamakla yatay boy 5383 mm, açı 25,6°. Kontrol edilen bütün maddeler sınırlar içinde.
17 rıht yazarsanız merdiven kısalır: rıht 160,6 mm, basamak 299 mm, yatay boy 4781 mm. Ama rıht 16 cm sınırını 0,6 mm aşar ve sayfa o maddeyi sınır dışında gösterir.
Kaynaklar
- ICC, International Residential Code 2021, R311.7 Stairways
- Approved Document K (England), 2013 edition
- ISB Bayern, Bautechnik: Treppen (worked example, Lauflänge 383,6 cm)
- AWC, DCA 6 Prescriptive Residential Wood Deck Construction Guide
- NIST SP 811, Appendix B.9: inch, foot
Sonuçlar tasarımda yol gösterir, onay yerine geçmez. İşe başlamadan önce yürürlükteki kuralları belediyenizin imar müdürlüğüne sorun.
Kaynaklarla son karşılaştırma: 2 Kasım 2026.